سایت پیک ایران: نقدی بر کتاب جنسیت ایکس

تحلیل

این مطلب روز جمعه ۱۴ اوت ۲۰۱۵ به قلم خانم سارا ماه پرور در وب سایت خبری پیک ایران

جزوه در مراسم بسیار پرخرجی رونمایی شد

منتشر شده است:

نقدی بر کتاب جنسیت ایکس، نوشته شادی امین

سارا ماه پرور

اخیرا کتابی با نام جنسیت ایکس، نوشته خانم شادی امین در فضای مجازی منتشر شده است. این کتاب که محصول مشترک دو سازمان عدالت برای ایران و شش رنگ (سازمان ها به مدیریت خانم امین هستند) معرفی شده، محصول سه سال تحقیق نگارنده بر موضوعی حساسیت برانگیز و مهم است.

این کتاب آنلاین که در بیش از ۶۰۰ صفحه منتشر شده حاوی چیزی است که پژوهش بر اساس گفتگو با افراد از جامعه اقلیت جنسی ایران، عنوان شده است. این کتاب کوشیده تا با تصویر جامعه و حاکمیت همجنسگرا ستیز و هراس ایران از یک سو ، به رسمیت شناخته نشدن و مجرم تلقی شدن همجنسگرایان از سوی دیگر در کنار شیوه نگاه حکومت به اعمال تغییر جنسیت و فتواهای مذهبی در این زمینه، تصویری از جامعه اقلیت های جنسی به دست بدهد. تصویری که در قالب آن بتواند بالاتر بودن تعداد اعمال تغییر جنسیت در ایران را فرمول بندی کند. گرچه با مطالعه کتاب می توان به عمق تلاش نگارنده و گروه همکارانش پی برد، اما به نیمه نرسیده، نکاتی به ذهن می رسد که تلاش می کنم آن را با شما قسمت کنم.

زبان کتاب

روشن نیست نویسنده این کتاب را برای کدام مخاطب نوشته است. آیا برای عام اقلیت جنسی ایران نوشته یا تلاش کرده شرایط این چند سال را برای ثبت در تاریخ به نگارش در آورد؟ اگر هدف نویسنده این بوده که به نظر نمی آید با توجه به زبان غریب و ثقیل کتاب که در برخی موارد به جای توضیح ساده مفاهیم نگارنده به بازی با کلمات روی آورده است. اگر مخاطب هدف این کتاب، نه عام مردم که دانشگاهیان و پژوهشگران آکادمیسین بوده اند هم باز نگارنده در مخاطب شناسی ناکام بوده است. شیوه تحقیق کتاب، به طور کامل آکادمیک به نظر نمی آید (دیرتر در همین مقاله توضیح خواهم داد) و جدا از آن نگارنده فاقد تجربه آکادمیک برای انتشار پژوهشی دانشگاهی است. او فعال با تجربه حقوق اقلیت های جنسی است اما صرف فعال بودن برای پژوهیدن با استانداردهای دانشگاهی کافی نیست و مخاطبان دانشگاهی را جذب نمی کند.

شیوه تحقیق 

آنطور که نگارنده در صفحه ۳۷ کتاب توضیح داده، برای نگارش این کتاب با ۱۰۸ نفر مصاحبه شده که با کسر یک پزشک و یک کارشناس ارشد روانشناسی، از ۱۰۶ نفر باقی مانده، ۹۹ ‌ زن همجنسگرا، بایسکشوال یا دگرجنسگرا، ترنسکشوال و ترنسجند و  تنها ۹ مرد همجنسگرا حضور دارند ( تعداد زنان همجنسگرای مورد مطالعه ۵۱ نفر گزارش شده است). مصاحبه شوندگان از سنین مختلف، از نسل های مختلف و از جوامع مختلف انتخاب شده اند.

 پرسشی که مطرح می شود این است که در آمارگیری یا پژوهش های دانشگاهی عدد محور، توازن میان « کیس استادی» یا موارد مطالعه بسیار مهم است. نتیجه یک تحقیق که تنها ۹ مرد همجنسگرا در آن حضور داشته اند و در عوض ۵۱ زن همجنسگرا مورد مطالعه قرار گرفته اند به هیچ وجه قابل تعمیم نیست.

در تحقیقات روانشناختی و مطالعات جامعه شناسی علاوه بر توازن در تعداد،‌ همسان سازی نسل ها و جوامع هم اهمیت بسیار دارد. تجربه یک زن همجنسگرای  ۴۹ ساله متولد زابل با یک مرد همجنسگرای ۱۸ ساله متولد تهران یکی و قابل مقایسه و اجتماع نیست. باید دست کم یکی از فاکتورهای مورد مقایسه را ثابت نگاه داشت تا درباره متغیرها به نتیجه ای رسید. به نظر می رسد برای نگارنده، کثرت تعداد مصاحبه شوندگان اولویت و اهمیت بیشتری داشته تا مطالعه با تمرکز بیشتر و تعداد مصاحبه شوندگان کمتر. همین باعث از هم گسیختگی جامعه آماری شده و امکان فرمولاسیون آماری آکادمیک را به طور کلی از بین برده و همین نتیجه را غیرقابل اتکا کرده است.

نگارنده می توانست به جای اصرار بر پژوهش و تحقیق، روایت های جمع آوری شده را منتشر کند و با فراهم کردن منبعی دست اول، امکان تحقیقات ثانویه را برای پژوهشگران محیا می ساخت کند. اقدامی که صورت نگرفته و نتیجه اش انتشار ناقص روایت ها به همراه تحلیل هایی است که پایه آماری اش زیر سوال است.

بسط تجربه شخصی بر زندگی همه

خانم شادی امین در ابتدای کتاب، با شرحی چند صفحه ای از زندگی خود از جمله به نوجوانی اش اشاره می کند که لباس مردانه می پوشیده، از دامن اکراه داشته و برای کوتاه کردن موهایش، نزد آرایشگر مردانه می رفته. او می گوید اگر در سالهای حضورش در ایران،‌ بیش از ۳۳ سال پیش، عمل های تغییر جنسیت رایج بود، ممکن بود تن به این عمل بدهد و فشار جامعه از او یک مرد بسازد.  تجربه ای تلخ که از عدم آگاهی جامعه ایران خصوصا در سالهایی که او در ایران بوده ناشی می شود. اما ظاهرا فشار این تجربه، به حدی بوده که در چندین مورد به نظر می رسد نگارنده زندگی خودش را بر موارد مطالعه شده تابانده یا به اصطلاح «پروژکت» کرده. او از زبان مصاحبه شوندگان، زندگی خودش را تصور کرده است. در مثال زندگی آکان، یکی از موارد مطالعه شده، خانم امین زندگی او را کپی زندگی خود می داند اما با کمی دقت می توان دریافت که  چه اندازه تفاوت نسل، این دو زندگی را از یکدیگر متفاوت کرده و تلاش نگارنده برای همسان سازی، موفق نبوده است. این طرف گیری و همسان سازی، در برخی موارد از جمله مورد مثال زده شده، باعث مخدوش شدن روایت ها شده است. مخاطب روایتی را می شنود که تکرار زندگی نگارنده است.

جدا از موارد ذکر شده، سالهای دوری نویسنده کتاب جنسیت ایکس از ایران که به بیش از سه دهه می رسد، مانع از آن شده تا او جامعه اقلیت های جنسی ایران را آنطور که هست، نه فقط سیاه، ببیند. جامعه ای که علیرغم همه مشکلات و فشارها که تا مرز مرگ هم پیش می رود، پویاست و با پیشرفتی سریع می کوشد تا دست کم زندگی موازی و مخفی برای خود دست و پا کند. این بخش عمده زندگی اقلیت های جنسی در ایران، به طور کلی در تحقیق نویسنده گم شده و به ویژه برای مخاطبان داخل ایرانش نامانوس ساخته است.

تحلیل
ایرج مصداقی: شادی صدر و شادی امین پول خون اعدامیان را می خورند

ایرج مصداقی، زندانی سیاسی سابق، محقق و فعال سیاسی در گفتاری درباره فعالیت های مشکوک و سرقت محتوا توسط شادی امین، سهیلا امین ترابی و رها بحرینی (عفو بین الملل) سخن گفته است. 

دلجو آبادی
تحلیل
دلجو آبادی: عدالت برای ایران «عبای» صادراتی است

دلجو آبادی، فعال حقوق بشر خوشنام اخیرا در نوشته‌ای بسیار تامل برانگیز حروف اول نام سازمان شادی صدر و سهلا امین ترابی یعنی عدالت برای ایران را سر هم گذاشته و آن را عبا نامیده است. 

سهیلا وحدتی
تحلیل
اعتراض شدید یک فعال سرشناس به قبیله شادی امین و شادی صدر

این نوشته خانم سهیلا وحدتی، فعال سیاسی در اعتراض به فرقه‌ و قبیله شادی امین، شادی صدر و رها بحرینی بسیار در خور توجه است: نامه “اعتراض بیش از ۱۰۰ کنشگر حوزه های مختلف به کنفرانس بنیاد پژوهش‌های زنان”* را خواندم و از دیدن نام برخی کسانی که آن را امضا …